Έχετε ποτέ σκεφτεί το πώς θα ήτανε αν θα είχατε πάθει μια πλήρης σωματική παράλυση ενώ το νους σας θα λειτουργούσε σωστά; Δηλαδή το να μη μπορούσατε να πείτε ούτε μια λέξη ούτε να κάνετε τίποτε με το δικό σας σώμα, στερημένη ελέγχου για την ζωή σας, ενώ θα διατηρούσατε την απόλυτη συνείδηση αυτής της κατάστασης;
Ο Jean-Dominique Bauby δεν το είχε φανταστεί ποτέ του μέχρι που μια μέρα ξαφνικά ξύπνησε σε ένα νοσοκομείο για να μάθει ότι έχει σχεδόν εντελώς παραλύσει. Είπα «σχεδόν εντελώς» επειδή το μόνο μυς που μπορεί ακόμα να το ελέγχει είναι το αριστερό βλέφαρό του… Τι θα κάνει τώρα;
Έτσι αρχίζει η ταινία του Julian Schnabel με τίτλο Le scaphandre et le papillon που είναι ένα πραγματικό αρηστούργημα. Γιατί; Μήπως επειδή μας κάνει να σκεφτούμε τα στοχειώδη, τα βασικά ή τα πιο δύσκολα στοιχεία της ύπαρξής μας; Όχι. Μήπως για το λόγο που μας υπενθυμίζει κάτι, που πλέον πιο συχνά τείνουμε να το ξεχνάμε, δηλαδή το ότι η ζωή μας δεν είναι κάτι βεβαίο και αιώνιο, αλλά κάτι εφήμερο και μαλακό, το οποίο μπορεί σε κάθε στιγμή να εξαφανιστεί (ή τουλάχιστον να αλλάξει τη μορφή του); Όχι ακριβώς γι’αυτό. Κατά τη γνώμη μου το έργο μπορεί να θεωρηθεί αρηστούργημα διότι αντιμετωπίζει τα πολύ δύσκολα, οδυνηρά και ευαίσθητα οντολογικά προβλήματα σε ένα ισορροπημένο, μέτριο και ήπιο τρόπο. Συνήθως όταν έχουμε να κάνουμε με μια ταινία τέτοιας θεματικής είναι πολύ εύκολο να την θεωρούμε είτε πλέον τραγική και τρομακτική, στο σημείο που μοιάζει σε κανένα τρίλερ, είτε τρομερά «γλυκιά» όπως μια βραζιλιανή τηλεοπτική σειρά. Έτσι και αλλοιώς φεύγουμε από το σινεμά κάπως απογοητευμένοι (ανεξαρτήτως βεβαίως από το πόσα δάκρυα μας είχανε μπει κρυφά στα μάτια).
Εδώ όμως ο σκηνοθέτης κατάφερε να βρει τη χρυσή τομή και να μην ξεπεράσει οπωσδήποτε το σύνορο της καλής γεύσης. Στο έργο παρουσιάζεται μια αξιοπρόσεκτη ισορροπία ανάμεσα στο δραματισμό και την «γλυκάδα», ενώ η πίκρα της τρομακτικής και τραγικής ιστορίας γλυκαίνεται ακόμα και από το εξαιρετικό…χιούμορ του πρωταγωνιστή. Ας επισημαίνουμε εδώ, ότι η κατάσταση είναι αρκετά περίπλοκη, αφού ο ήρωας, για τον οποίο νιώθουμε ευκολονόητα μεγάλη εμπάθεια, πριν αρρώστησε δεν ήταν καθόλου αξιοπρεπής άνθρωπος…
Να προσθέσω όμως ότι δεν θα σύστηνα το έργο για όσους έχουνε κατάθλιψη. Ή, μάλλον, γιατί όχι; Ίσως θα τους βοηθήσει να δούν τα δικά τους προβλήματα από μια άλλη προοπτική;
(Ά)χρηστες ερωτήσεις: Μπορεί άραγε καμια φοβερή αρρώστια να γίνει αιτία να μας συγχωρέσουνε τις αμαρτίες μας οι άλλοι; Αλλάξε δηλαδή η νοοτροπία και η ψυχή μας τη στιγμή που γίναμε άρρωστοι και τα λάθη μας μπορούν τόσο εύκολα να ξεχαστούν; Και – τελικά – είναι η ταινία αισιόδοξη ή απαισιόδοξη;
*** Ξέρετε ότι η Emmanuelle Seigner, σύζυγος του Roman Polanski, η οποία παίζει το ρόλο της συζύγου του πρωταγωνιστή, γνώρισε τον αληθινό Jean-Dominique Bauby πριν αυτός παρέλυσε και η εντύπωσή της ήτανε πολύ αρνητική;
Τελευταία λέξη: Καλή.
Le scaphandre et le papillon
Σκηνοθεσία: Julian Schnabel
Σενάριο: Ronald Harwood (ταινία) Jean-Dominique Bauby (βιβλίο)
Διάρκεια: 112΄ (Γαλλία-2007)
